ElhuyarZientzia

Elhuyar Zientzia

Entzun eguzki-eklipsea!

Center for Astrophysics-eko talde batek eguzki-eklipsea esperimentatzeko beste modu bat proposatzen du: entzutea. Eguzkiaren argia soinu bihurtzen du…

Elhuyar Zientzia

Kartilagoa hezur nola bihurtzen den argitu dute

Kartilago-zelula batzuk hezur-zelula bihurtzea eragiten duten mekanismo molekularrak argitu ditu EHUk eta CIC biomaGUNEk gidatu duten nazioarteko tal…

Elhuyar Zientzia

Bizilabeko gazteak zientzia eta teknologiaren arloko 46 profesionalekin elkartu dira Parekoen Topaketetan

Martxoaren 23tik 26ra bitartean, Elhuyarrek sustatzen duen Bizilabe programaren baitan, Parekoen Topaketak egin dira sareko egoitza guztietan: Abanto-Zierbenan, Bilbon, Elgoibarren, Iruñean eta Laudion. Ekimen honen bidez, zientzia eta teknologiaren arloko 43 emakume eta 3 gizon profesional Bizilaben parte hartzen duten 10 eta 16 urte bitarteko 174 gazterekin elkartu dira, elkarrizketa eta esperientzia-trukea sustatzeko helburuz.

zientzia.eus

361. Elhuyar Aldizkaria - Elhuyar Zientzia

Elhuyar Zientzia

Mineral kritikoen erauzketa eta uraren arazoa

Nazio Batuen Unibertsitatearen Ura, Ingurumena eta Osasunaren Institutuak (UNU-INWEH) txosten bat argitaratu berri du mineral kritikoen meatzaritzare…

Zientzia Azoka

Nafarroako 227 gazte bilduko dira Baluarten, Elhuyar Zientzia Azoka | Nafarroa Teknozientziaren zortzigarren edizioan

Elhuyar Zientzia

Datuak, zorioneko datuak

“Datuak eman eta eman, guk geuk elikatu behar al dugu munstroa?”, galdetu zidan behin lagun batek. Iruditu zitzaidan ezen, galdera soila ez ezik, kon…

Elhuyar Zientzia

Rosalind Franklin

X izpien difrakzio bidez DNAren lehen irudiak lortu zituen. Irudi horiek funtsezkoak izan ziren DNAren egitura argitzeko. Birusen, ikatzaren eta grafitoaren egituren inguruan ere ekarpen garrantzitsuak egin zituen.

Biologikoki emakumea

Nazioarteko Olinpiar Batzordeak kirol probetako emakumeak biologikoki emeak direla baieztatzeko proba ezartzea erabaki du. Horretarako, SYR izeneko genea ote duten begiratuko diete emakumeen katego...

Elhuyar Zientzia

Zulo beltz baten lehen irudia

Event Horizon Telescope taldeak, Katie Boumanek zuzenduta, Messier 87 galaxiaren erdian dagoen zulo beltz baten irudia argitaratu zuen.

Elhuyar Zientzia

«Nire abiapuntua zen ikuspegi feminista txertatzea ikerketan»

Gar Lozano Realek Jarduera Fisiko eta Kirolaren Zientzien gradua egiten hasi zenean, ez zeukan garbi hori izango zenik bere bidea: “Biologia, erizain…

Elhuyar Zientzia

Dieta aldatzea, onuragarria klima, ingurumen eta osasunerako

Elikadura-sistema da jatorri antropogenikoa duten berotegi-gasen isurien heren baten eta uraren erabileraren % 80ren erantzulea, BC3 klima-aldaketari…

Teknopolis: Teknopolis: 2026-03-28

Elhuyar Zientzia

Abeltzaintza estentsiboa galtzea kaltegarria izan daiteke ingurumenerako

Orain baino lehen, zenbait ikerketak erakutsi dute gehiegizko abeltzaintzak ondorio kaltegarriak dituela ingurumenean. Egin berri duten ikerketa zaba…

Elhuyar Zientzia

Teresa del Valle antropologoa

1988an EHUko Gizarte Antropologiako lehen katedra lortu zuen. Mikronesia eta Euskal Herria izan zituen ikergai hainbat gaietan: antropologia feminista, antropologia politikoa, erritualak, etab.

Elhuyar Zientzia

Asteko albistegia 2026 04 10

Elhuyar Zientzia

Groenlandiaren jabe ikusezinak

Groenlandiak urruneko basamortu zuri izateari utzi dio eta taula geopolitiko bihurtu da. Berotze globalak lurmentzea bizkortzen duen heinean, diskurt…

Elhuyar Zientzia

Lanean, kobazuloak zabortegi izateari uzteko

Uxue Lasa eta Eneko Agirre Lurpea Garbi erakundearen kideak dira. Gurekin izan dira eta kontatu digute kobazuloak urtetan zabor-ontzi moduan erabili direla, eta ondorioz pilatutako zabor-kantitatea oso handia dela. Horrek biodibertsitatean eta akuiferoen  garbitasunean sekulako inpaktua izan dezake. Eta hori konpondu beharra dago. Haiek diotena: kontua ez da errudunak topatze, konponbideak baizik.

Teknopolis: Trenbideak ikuskatzeko ibilgailuentzat funtzio gehiago

BRTA aliantzako CEIT zentro teknologikoa trenbideak ikuskatzeko ibilgailuentzat lan-tresna berriak garatzen ari da. Ideia da ibilgailu horiei funtzio berri eta aurreratuak ematea, adibidez, mikrouhinak erabiliz errailetako pitzadurak detektatu eta fabrikazio aditiboaren bidez konpontzeko gai izatea.

Teknopolis: Ikusmen artifiziala eta pertzepzio kooperatiboa, bidaia seguruen gakoa

Ikerlan ikerketa-zentroan tren-sektoreari segurtasun estandar zorrotzenak betetzen laguntzen dioten teknologiak garatzen dituzte. Erronka nagusia sentsore aurreratuak edo adimen artifiziala integratzea da, trenaren eta azpiegituraren segurtasuna are gehiago hobetzeko.

Elhuyar Zientzia

Euskadiko ordenagailu kuantikoaren lehen ikerketa-proiektua, alzheimerraren aurkako sendagaiak bilatzeko

Euskadiko IBM Quantum ordenagailuaren ahalmen konputazionala osasungintzan aplikatzea lehenetsi du Eusko Jaurlaritzak. Zehazki, alzheimerra tratatzek…

Elhuyar Zientzia

Asteko argazkia: bueltan da Artemis II

Bueltan dira Artemis 2 misioko astronautak, bidaiaren unerik arriskutsuena gaindituta: 40.000 kilometro orduko abiaduran sartu dira Lurraren atmosfer…

Elhuyar Zientzia

#59 UHIN ULTRAMOREAK: Berriztagarriak bai, mesedez

Energiaren erabilera klima-larrialdiaren eragile nagusia da. Horregatik, eragilea bera aldatuta, aldaketa handia egin daiteke klimaren bilakaeran. Helburu hori du energia trantsizioak: erregai fosilak energia berriztagarriekin ordezkatzea. Argi dago hori ez dela nahikoa klima leheneratzeko, eta ezinbestekoa dela desazkundea ere, hau da, kontsumoa ahalik eta gehien murriztea. Baina berriztagarriak aldaketa handia eragiten ari dira. Energia-iturri berriztagarrien onurak eta erronkak dira “Uhin ult

Elhuyar Zientzia

Martha E. Bernal psikologo klinikoa

Jokabide-arazoak dituzten adingabeen ebaluazioa eta tratamendua izan zuen ardatz nagusiki.

Elhuyar Zientzia

Amuarrainen arrautzak eta enbrioiak, antibiotikoen alternatibak ebaluatzeko

Arrain- eta animalia-haztegietan erabiltzen diren antibiotikoek areagotu egiten dute erresistentziak sortzeko arriskua. Arazoari irtenbidea emateko, …

Elhuyar Zientzia

Gabriella Morreale de Castro kimikaria

Tiroide-hormonen ikertzaile aitzindaria izan zen, eta sortzetiko hipotiroidismoaren detekzio goiztiarra (orpoaren proba) ezarri zuen Espainiako osasungintzan. Horri esker, kretinismoa milaka kasutan murriztea lortu zuen.

Elhuyar Zientzia

Kosmosa, artea eta liburu bat

Miguel Querejeta astronomoa izan da gurekin. Ines Perez-ekin batera liburu bat aurkeztu berri dute: El Cosmos en el arte. Bertan aztertu dute nola irudikatu diren astroak eta espazioa artelanetan. Ibilibide historiko bat egin dugu, astronomiak artean nola eragin duen ikusteko.

Elhuyar Zientzia

Wangari Maathai biologoa

Gerriko berdearen mugimendua sortu zuen Kenian. Bakearen Nobel saria lortu zuen Afrikako lehen emakumea izan zen.

Elhuyar Zientzia

Asteko albistegia 2026 04 17

Elhuyar Zientzia

Rosalind Franklin

X izpien difrakzio bidez DNAren lehen irudiak lortu zituen. Irudi horiek funtsezkoak izan ziren DNAren egitura argitzeko. Birusen, ikatzaren eta grafitoaren egituren inguruan ere ekarpen garrantzitsuak egin zituen.

Teknopolis: Bermeoko Nautika Eskolara bisita

Aginte-zubia, makina-gela, komunikazio-zentroa… Bermeoko Nautika Eskola itsasontzi bat bezala dago antolatuta. Hemen, Lanbide Heziketako zikloetako ikasleak itsasoan lan egiteko prestatzen dira. Ikasketa hauek ikuspegi praktikoa dute eta azken belaunaldiko simulagailuak dituzte, arrantza eta itsasoko merkataritza oso sektore teknologikoak baitira.

Elhuyar Zientzia

Makina fabrikatzaileak eta haien sortzaileak

Bigarren begirada bat egin diogu makina erremintari eta aurtengo azokan aurkeztu diren teknologiei, hiru euskal ikerketa-zentroko adituekin batera. LORTEKeko Maitane Ipiñazar, CEITeko Ane Martinez de Guereñu eta Vicomtech-eko Igor Garcia izan dira gurekin.

Teknopolis: Trenaren azken azterketa

Trenaren segurtasuna une oro eta egoera guztietan bermatu behar da, eta horretarako ibilgailuaren sistema eta osagai guztiek seguruak izan behar dute. Tecnaliaren suaren eta entsegu mekanikoen laborategietan, trenen osagaiak mekanikoki aztertzen dituzte merkaturatu aurretik.

Elhuyar Zientzia

Jiang Lijin kimikari organikoa

Farmaziako aplikazioetarako produktu naturalen kimika, analisi organikoak, konposatu organikoen egiturazko identifikazioa eta oinarrizko kimika organikoa aztertu zituen.

Teknopolis: Autonomia eta jasangarritasuna, itsasontzi elektrikoen erronkak

Lasai enpresa bizkaitarrak energia fotovoltaikoarekin mugitzen diren itsasontzi elektrikoak egiten ditu Abadiñon. Material arinei esker, zazpi metroko ontziek 100 miliako autonomia errekorra lortzen dute 6 korapiloko abiaduran. Teknologia isila eta emisiorik gabea, nabigazio eraginkor eta jasangarria helburu duena.

Elhuyar Zientzia

Marion Webster biokimikaria

Sukar tifoidearen Vi antigenoa isolatu eta haren egitura zehaztu zituen.

Elhuyar Zientzia

Harriet Ann Boyd Hawes arkeologo eta erizaina

Gurnia aztarnategi minoikoan (Kreta) garrantzi handiko indusketa arkeologiko baten buru izan zen.

Elhuyar Zientzia (@ElhuyarZientzia@mastodon.eus)

📸 Asteko argazkia: bueltan da Artemis II. Pasatakoa gogoan, hauxe adierazi dute astronautek: "Pribilegio bat da gizakia izatea eta Lur planetan egotea" 🗞️ https://elh.eus/ElhuyarZientzia_itzuleraMS 📢 Eman zure iritzia: Artemis II espedizioaren bidaia, lehentasunezkoa da zientziarentzat? 👉https://zientzia.eus/

Elhuyar Zientzia

Vittoria Notari Cuzzer matematikaria

Geometria aljebraikoan eta matematikaren irakaskuntzan oinarritu zen bere ekoizpen zientifikoa.

Teknopolis: Ur-azaletik gora nabigatuz

Hidrofoilak dituzten itsasontziak egiten ditu Foilchemy enpresak. Zehazki, hidrofoilak diseinatzen dituzte eta horiek kontrolatzen dituen softwarea garatu dute. Foilei esker, barkua 30 zentimetro eta metro bateraino altxatzen da uretatik eta erresistentzia gutxiago duenez barkuaren erregai kontsumoa % 60-65 murrizten da.

Elhuyar Zientzia

Ilargiratzeko prest?

Artemis II misioa arrakastatsua izan da. Nolanahi ere, aurrerapauso bat izan da berriz ilargiratzeko asmo horren barruan. Garrantzitsua zen NASArentz…

Elhuyar Zientzia

Priscilla Fairfield Bok astronomoa

Berak idatzitako La Vía Láctea (1941) liburua izan da idatzi diren interes orokorreko testu astronomiko arrakastatsuenetako bat.

Elhuyar Zientzia

Muoia, bazterrak nahastu dituen partikula

Fernando Plazaola EHUko fisikariak garrantzia hartu du partikulen fisikaren esparruan Ekaia aldizkarian idatzitako artikulu bati esker. Azken urteotan, eztabaida bizia dago muoi izeneko partikulekin egindako neurketa batzuekin: muoien momentu magnetikoaren kalkuluak oso okerrak ziren; eta horren ondorioz, bazirudien teoria orokor bat, eredu estandarra, kolokan zegoela, baina Plazaolak bere onera ekarri ditu urak. Kontu konplexua da, baina modu sinple batean saiatu gara kontatzen.

Elhuyar Zientzia

Etorkizuneko nekazaritzari begira

Iker Aranjuelo Mitxelena CSICeko Agrobioteknologia Institutuko ikertzaileak CropYQualT-CEC proiektu europarrari buruz hitz egin digu. Nekazaritza teknologiaren bitartez hobetzeko helburua duen proiektua da, zehaztasun handiko nekazaritza lantzeko. Proiektu honetan proposatzen diren teknologiak ez dira teknologia garestiak, baizik eta merkeak edo epe laburrean errentagarri bihurtzen diren teknologiak. Proiektua pandemia garaian hasi zen, eta orain bukatzen ari dira.